Heeft de samenleving de kerk nog nodig?

Standaard

Hoe kan de kerk zich openstellen voor nieuwe generaties, voor de samenleving? Heeft de samenleving de kerk nog wel nodig? De theoloog Bert Roebben gebruikt in ‘Pedagogiek van de Hoop’ een beeld van een kerk aan een dorpsplein. Hij introduceert een tussenruimte, de ‘narthex’. Oude kerken hebben vaak zo’n tussenruimte tussen de kerkruimte en het plein buiten. Een waardevol beeld, maar het behoeft wel enige aanvulling.

Op de vraag wat mensen van de kerk vinden, krijg ik vaak het antwoord: “Het is op zich goed dat er iets als een kerk is, maar het is niets voor mij. Het is geen plek waar ik naar toe ga met mijn levensvragen.” Ook veel jongeren die ik spreek voelen zich van tijd tot tijd ongemakkelijk binnen het instituut dat de naam kerk draagt. Natuurlijk zijn er jonge mensen die zich wel thuis voelen in de kerk, maar ik neem de andere geluiden ook net zo serieus. Waarom plaatsen mensen zichzelf zo vaak uitdrukkelijk buiten het instituut of organisatie van de kerk? Waarom is er zo’n scherpe grens? Komt dat door kerken zelf? En wat is de kerk vandaag de dag dan eigenlijk?

Begrip kerk

In het containerbegrip ‘kerk’ zijn nogal wat betekenissen opgeslagen. Hebben we het over de kerk als instituut? Over een specifiek kerkgenootschap, wereldwijd, landelijk of regionaal? Over een kerkgebouw of de kerkdienst? Hebben we het over alle activiteiten en ontmoetingen daaromheen? Hebben we het over een specifieke ervaring? Over ‘kerkmensen’? Hebben we het over geloof in God?

Allemaal invullingen van het woord ‘kerk’, die iets met kerk te maken hebben. In een gesprek over de ‘kerk’ vraagt dat dus om doorvragen: wat bedoel je precies als je zegt: ‘kerk’?

Eigenheid van kerken

Welke invulling je er ook aan geeft, mensen plaatsen zichzelf daar steeds vaker buiten. En de kerken zelf? Zowel sociaal, als theologisch wordt er in kerken (in meerdere of mindere mate) onderscheid gemaakt tussen wie binnen zijn en wie buiten zijn: de schapen en de bokken, het kaf en het koren.

Bijbelse beelden misschien vooral bedoeld voor zelfonderzoek en niet om op de ander toe te passen. Of het nu vanuit evangelisch-orthodoxe normen gebeurt of vanuit meer vrijzinnige normen: het gebeurt!

Organisatorisch spreken we overigens ook vaak over kerkelijk meelevenden, randkerkelijken en buitenkerkelijken. En we stimuleren de eigen identiteit van de kerkelijke gemeenschap ook nog eens door zich te onderscheiden van ‘de rest’. Met eigen taal, symbolen en rituelen, maar ook met gemeenschappelijke helden en vijanden.

Gezagsstructuur

Kerken zijn ingericht met een bepaalde organisatorische, morele en geestelijke gezagsstructuur. In onze cultuur zijn het echter meestal de mensen zelf die bepalen in hoeverre de kerk of het geloof een rol kan en mag spelen in het eigen leven. Daarbij staat de kerk een hoge moraal voor, die niet altijd in praktijk wordt gebracht. De kerk heeft daarmee een hoog afbreukrisico.

Kortom, kerken veroorzaken zelf vaak een scheiding tussen de kerk en hun omgeving ondanks allerlei missionaire projecten die er op gericht zijn mensen buiten de kerk in de kerk te krijgen. Er lijkt dus een mismatch. Is de kerk alleen nog relevant voor een groepje , dat hier vol overtuiging, beroeps- of hobbymatig mee bezig zijn? Of zijn er nieuwe mogelijkheden, nieuwe wegen voor een kerk in haar omgeving?

Open narthex

De katholieke theoloog Bert Roebben pleit voor een ‘open narthex’. Hij verwijst hiermee naar de bouw van klassieke kerken. Tussen het plein buiten en de ruimte in de kerk bevindt zich vaak een tussenruimte: de narthex. Daar vindt het gesprek plaats in woord en daad. Zowel naar het plein, als naar de kerkzaal heeft de narthex deuren om die plekken goed van elkaar af te sluiten.

De narthex geeft de mogelijkheid om het goddelijke en het profane op een ontspannen manier met elkaar in contact te brengen. Waar op het plein de levensvragen van “le mort et l’amour” worden ervaren, kunnen deze in de narthex in gesprek worden gebracht en geconfronteerd met het verhaal van God.

Ik denk dat het waardevol is dat de kerk zichzelf openstelt voor haar omgeving. De kerk moet niet haar eigenheid in de heilige ruimte verliezen, maar wel open in gesprek. Dan moet je ook echt leren luisteren. De kerk komt te vaak met antwoorden op vragen die jonge mensen niet hebben of niet hebben gesteld.

Een open en fijnzinnige bespreking van de echte grote levensvragen leidt tot een andere verstandhouding, tot begrip en nuance. En dat zonder dat er één op één antwoorden worden gegeven. Waardevol dus, zo’n open narthex, maar het beeld kan ook ruis opleveren.

Het heilige op het plein

De veronderstelling dat het heilige voorbehouden is aan een kerkgebouw is namelijk niet houdbaar. Alsof de scheiding tussen kerk en wereld gelijk staat aan de scheiding tussen zalige en onzalige praktijken, zinvolle en zinloze zaken. Laten het heilige en de Heilige zich opsluiten in een gebouw of tent? Alsof de Geest zich zou laten binden.

We kunnen op het plein ook gaan zoeken naar plekken en momenten waar het heilige al begonnen is. Waar God zichzelf laat zien. Waar de Geest waait. In spontane momenten en gemeenschappen. In evenementen, cultuur en muziek. In goede initiatieven voor een betere wereld, initiatieven die het goede zoeken voor mens en dier.

De kerk kan in de wereld de concurrentie aangaan met seculiere initiatieven en een eigen specifieke ruimte inrichten. Maar waarom niet aansluiten bij wat er al gebeurt en deze versterken? En misschien wel het grotere verhaal erbij vertellen en laten zien.

De narthex in ons

De kerk is veel meer dan een gebouw. De kerk is daar waar twee of drie mensen in Jezus’ naam bij elkaar zijn. Het draait om mensen die het verhaal van Jezus vertalen in het leven. Mensen die hun geloofs- of Godservaring in contact willen brengen met hun eigen plein vol levensvragen. Het plein bevindt zich in het leven van iedereen. Dat vraagt om een open levenshouding: openstaan voor je vragen, voor je frustraties, maar ook open voor mensen om je heen en op je pad.

Voor sommigen is het herkenbaar als ik zeg dat de wereld in ons zit. Natuurlijk kan die wereld je afhouden van heilige ruimte en persoonlijke spiritualiteit. Dat roept dan om bezinning of afzondering. Maar soms roept die wereld je ook om een tegenover te zijn, om je mond open te doen en de andere kant van het verhaal te laten zien.

Het leven vraagt een continue en positieve confrontatie van het geloof. En andersom: Geloof ik dit echt? Waarom doe ik dit? Er ontstaat zo een persoonlijke ethiek. Dan is het wel nodig dat er ook ruimte is voor Godservaringen en Godsverhalen: heilige ruimte. In een samenleving vol religiestress wordt de ruimte voor de grote verhalen node gemist.

Gebeuren

Dat vraagt om aandacht in de begeleiding van jonge mensen, maar natuurlijk ook voor oudere mensen. Begeleiding om heilige ruimte te (be)zoeken, levensvragen te herkennen en te leren stellen en bespreken, om ethiek te leren ontwikkelen en om karakter te vormen. Het vraagt om verbinders: mensen die durven te communiceren, die durven te delen. Die de tafel willen delen, communicerend tussen het heilige en dat wat voor handen is. Mensen die de verhalen niet alleen kunnen vertellen, maar ze ook laten gebeuren.

Dan draait het niet meer om de vraag of het goed is dat er een kerk is. Het draait niet meer om het bestaansrecht. En het draait niet meer om de vraag of je je er thuis voelt.

De kerk is een beweging van mensen. In beweging gezet door God. Mensen die in die beweging, ieder op zijn of haar eigen wijze, de weg van Jezus gaan. Dan wordt de kerk een gebeuren. In de heilige ruimte, op het plein, ergens daar tussenin. Aan de tafel, in de verhalen, in woorden en daden.

De kerk gebeurt. Of je het nodig vindt of niet.

Dit artikel is geschreven voor HetGoedeLeven.com. Reacties, ook op HetGoedeLeven.com zijn welkom!

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s